Parelduiken in de bijbel

Hier ben ik

Bij Genesis 22:1

Een van de mooiste woorden uit de bijbel vind ik Hineni – Hebreeuws voor: Zie, ik. Of, als je het begrijpelijker wilt zeggen: Hier ben ik. Het is het antwoord dat een mens geeft als God hem roept. Denk aan Abraham, Mozes, Samuël. God roept hen met naam en toenaam en hun antwoord is: ‘Hineni. Hier ben ik.’ Een antwoord dat zoveel meer zegt dan alleen een plaatsbepaling. Het zegt: ik heb U gehoord en ik wil antwoord geven. Ik stel me open. Ik maak me leeg; ik ben beschikbaar. Uw wil geschiede, en ik geef mijzelf als instrument in uw handen. Mij geschiede naar uw woord.

Het is ook een prachtig woord om in meditatie te gebruiken. Als je gedachten je meevoeren of dat wat je hoort je naar buiten trekt of je gevoelens met je aan de haal gaan – om dan terug te keren naar deze woorden. ‘Hier ben ik.’ Om allereerst jezelf weer even terug te brengen naar deze plek, naar dit moment, naar hier en nu. Maar ook om jezelf open te stellen, beschikbaar te stellen, uit handen te geven. Je krijgt vanzelf een verwachtingsvolle, aandachtige houding. Je wordt nieuwsgierig naar wat komen gaat. Je bent alert en open. Ontvankelijk voor de meest subtiele veranderingen in je en om je heen. ‘Hier ben ik.’

Het begin van de reis die geestelijke weg heet is dat je geroepen wordt. En elke stap op deze weg begint ermee dat je geroepen wordt, elke dag opnieuw. Je voelt een verlangen om op weg te gaan, verder te gaan, dieper te gaan. De lokroep van God. Hij verleidt je om dichterbij te komen, hij nodigt je uit, hij vraagt je ten dans. Durf je die uitnodiging aan te nemen? Zonder vooraf te weten wat voor dans het zal zijn waarin God je meeneemt? Zonder te weten waarheen je nu weer geleid wordt? Durf jij het te zeggen, elke dag opnieuw? Hineni – Hier ben ik!

Opgetild worden

Bij 2 Korintiërs 12:2-4

Ik ben bezig met mijn vorige Parelduiker. Ik schrijf over Hemelvaart en de opwaartse beweging die dat verhaal in mij oproept. Dat ik bang ben dat ik ga zweven. Dat mijn spiritualiteit los komt van de aardse realiteit en mijn dagelijks bestaan. Daar ben ik niet naar op zoek, integendeel! Daarom zoek ik tegenwicht en die vind ik bij Meester Eckhart, die God Oergrond noemt. En terwijl ik daarmee bezig ben, fluistert er een stem ergens in mij. ‘Stel je voor: alleen maar grond. Een leven zonder vervoering.’ Ik weet meteen: dat geeft ook geen leven. Inderdaad, stel je voor!

Het is een ervaring die ik iedereen gun. Je bent op vakantie, kijkt naar een prachtige sterrenhemel en je beseft ineens hoe klein je eigenlijk bent. Je bekijkt jezelf vanuit die grootsheid en je verdwijnt. Je wordt opgenomen in dat grote geheel. En even, even bén jij er niet meer. Of je luistert naar een concert en je wordt meegevoerd. Je bent niet meer jij die naar de muziek luistert; je bent de muziek. Of je rijdt door de bergen en ineens breekt het landschap open en je voelt je … alles. Of je ontmoet een ander wérkelijk en even vallen alle grenzen weg. Allemaal voorbeelden van min of meer dezelfde ervaring. Jij valt weg. Je gaat op in iets groters. Je bent voorbij aan jezelf.

In ieder geval Paulus zal deze woorden herkennen. Hij beschrijft de ervaring van ‘een volgeling van Christus’ – en ik heb sterk de indruk dat hij het over zichzelf heeft. Hij wordt meegevoerd tot in de derde hemel, tot in het paradijs en hoort daar woorden die door geen mens mogen worden uitgesproken. ‘Of de man tijdens deze ervaring in zijn lichaam of buiten zijn lichaam was, dat weet ik niet,’ schrijft hij erbij, ‘dat weet God alleen.’ In een andere taal, in andere beelden, met andere woorden beschrijft hij hier de ervaring van vervoering, van voorbij aan jezelf raken.

Is dat zweven, zoals dat zweven van Hemelvaart, waar ik tegenwicht tegen zoek? Nee, zo voelt het niet. Het voelt juist alsof ik thuiskom, dit soort momenten. Alsof ik, door meegevoerd te worden tot voorbij aan mezelf, ontdek dat diegene die ik Marga noem, minder Marga is dan deze ‘voorbij aan mezelf’-Marga. Ik voel me opgenomen in de Liefde, in het Leven, in God en daardoor verbonden met alles en iedereen. Ik verzacht en ontspan. Het is alsof mijn buitenkant teder ingesmeerd wordt met weekmakers en oplost, zodat de liefde vrijuit kan vloeien, zonder dat ik daar tussen zit. Mijn hart wordt ruim. Ik word ruim.

Ervaringen als deze vormen mij in de loop der tijd om. Ze bewerken dat mijn hart soms zacht kan blijven, ook onder druk. Dat ook achter de harde woorden of het lastige gedrag van een ander het verlangen naar liefde zichtbaar blijft. Dat ik ga zien hoe groot mijn voetafdruk is op deze aarde en daarom andere keuzes ga maken als het gaat om vervoer, kleding en wat er op mijn bord komt. Kortom: deze ervaringen van vervoering dringen tot diep in mijn dagelijks leven door. ‘Voorbij aan mijzelf’ en tegelijkertijd met mijn voeten in de klei.

Oergrond

Bij Handelingen 1:9-11

Vandaag heb ik weer een groot risico op kramp in mijn nek. Ik zie het allemaal veel te letterlijk voor me, dat geef ik meteen toe, maar noem het woord ‘Hemelvaart’ en alles in mij richt zich naar boven. En als vanzelf leg ik mijn hoofd in mijn nek om, net als de leerlingen, naar de hemel te kijken waarin de Opgestane zojuist is verdwenen. Hemelvaart doet bij mij een sterk appèl op allerlei opwaartse gedachten en bewegingen. Zo sterk, dat ik zelf bijna ga zweven. Dat ik los van de aarde kom, los van mijn lichamelijke, concrete, fysieke bestaan. En dat lijkt me niet de bedoeling.

Bij de middeleeuwse mysticus Meester Eckhart vind ik tegenwicht. Zijn woorden leggen gewicht in het schaaltje van de aardse spiritualiteit en daardoor helpt hij me weer enigszins de balans te hervinden. Eckhart spreekt over God als over de Oergrond. Prachtig woord, ik schrijf het nog een keer: Oergrond. De alleroerste, allerdiepste, alleroorspronkelijkste, allerfundamenteelste, allerwezenlijkste grond van alles wat is. De grond die mij draagt. De bodem onder mijn bestaan, waarin ik wortel. De grond waarop ik kan leven en opgroeien en bloeien en vrucht dragen. De grond waaruit ik ben voortgekomen en waarop ik terugval als ik verwelk. Zo. Ik stamp maar eens met mijn voeten op de vloer om het te voelen. God is de grond onder mijn voeten, die mij draagt en voedt en opvangt als ik val.

Het is een verwijt dat mensen die zich bewust zijn van hun spiritualiteit wel eens wordt gemaakt. Dat het een vlucht is. Dat het loszingt van je hele concrete dagelijkse bestaan, hier en nu. Alsof spiritualiteit een apart gebied is, dat niets met de werkelijkheid van je bestaan te maken heeft. Maar de grote mystici benadrukken nou juist (en ze leven het ook voor) dat spiritualiteit ín het dagelijks leven te vinden is. In de diepte van je heel gewone dagelijkse bestaan. Teresa van Avila vindt God tussen de potten en de pannen. Thomas Merton ervaart in de natuur een mystieke verbondenheid met alle leven en daarmee met de Levensbron. Henri Nouwen ontmoet God in de mensen voor wie hij zorgt. Deze mensen zijn geoefend in wat Meester Eckhart ‘doorbreken’ noemt. Het laag voor laag afpellen van de concrete ervaring, zodat je steeds verder de diepte ervan kunt peilen. En uiteindelijk vind je in of onder alles de oergrond, God zelf.

Juist op die paar vierkante centimeter aarde waarop je loopt, juist in je heel gewone dagelijkse leven, je werkzaamheden, je huishoudelijke klussen, het praatje met de buurvrouw, juist in datgene wat jou overkomt, of het nu vreugde is of lijden – daarin is God te vinden. In het helemaal doorleven van dat wat op jouw weg komt. Niet ervoor wegvluchten, wegzweven naar boven, maar helemaal in het hier en nu zijn – daarin kun je de diepte van het bestaan peilen en de Oergrond vinden.

Alles nieuw

Bij Openbaring 21:5

Ik maak kennis met een nieuwe bewoonster in het hospice waar ik werk. Ze is sinds anderhalf jaar ziek en heeft dus tijd gekregen om te wennen aan het idee dat ze binnenkort zal sterven – voor zover je daar ooit aan went. In haar geval betekent het dat ze er een bepaalde mate van vrede mee kan hebben, zo blijkt al snel. ‘Sterker nog’, vertelt ze, ‘een beetje gek om te zeggen, misschien, maar ik ben er soms zelfs dankbaar voor, voor mijn ziekte. Als ik plotsklaps gestorven was, had ik niet meegemaakt wat ik de afgelopen maanden heb meegemaakt.’ Ik vraag wat het bewustzijn van haar naderende dood haar dan gebracht heeft. Het is een tijd stil. Dan zegt ze: ‘Ik geloof dat ik dat het beste kan samenvatten met dat ik nieuwe ogen gekregen heb.’ Ze vertelt dat ze sinds ze weet dat ze ziek is, zoveel intenser geniet van het leven, zelfs, of misschien wel júist van de meest dagelijkse dingen. ‘Ik besefte ineens hoe heerlijk het is dat ik voor mezelf kan zorgen. Dat ik voor mezelf kan koken, mezelf kan wassen. Ik voelde soms overweldigend veel dankbaarheid voor het huis waarin ik al zolang woon. Het huis dat me koestert en beschermt. Ik merkte ineens op wat het gesnater van eenden in het park in mij losmaakt. Ik volgde heel precies het uitlopen van het groen in het voorjaar. Ik zag hoe de regendruppels op het water vielen en dat ze zulke mooie kringen daarin maken. Ik zag allemaal dingen die er anders ook wel waren, maar die ik niet zo opmerkte, laat staan liet binnenkomen.’

Thuis blader ik in mijn citatenboekje. De woorden van deze mevrouw riepen iets bij me naar boven, maar ik kan er de vinger niet opleggen. Na enig speurwerk vind ik het. ‘De ware ontdekkingsreis bestaat niet uit het zoeken naar nieuwe landschappen, maar uit het hebben van nieuwe ogen.’ Een citaat van Marcel Proust. En ik herinner me dat toen ik het opschreef, ik dacht aan het moment dat ik terugkom van kampeervakantie. ‘O heerlijk, een tafel om aan te eten en een stóel om op te zitten!’ Even voelt dat als weldadige luxe. Dat is die stoel misschien altijd wel, maar ik zie het niet, want ik neem hem voor lief. Ik heb ‘nieuwe ogen’ nodig om het te zien.

‘Zie, ik maak alle dingen nieuw’, hoort Johannes in een visioen in het laatste bijbelboek. Deze woorden kreeg ik mee toen ik dertig jaar geleden belijdenis deed. Destijds verbond ik het met mijn hoop op een betere wereld, op het koninkrijk dat ooit zou aanbreken. Nu denk ik: nee, die woorden gaan niet over een verre toekomst, over ‘ooit’. Alle dingen nieuw maken ‘doet’ God niet door de búitenwereld te veranderen. Nee, ‘alle dingen nieuw’ is een gevolg van innerlijke groei en de nieuwe, zich telkens vernieuwende blik op de werkelijkheid die daar het gevolg van is.

Met het gesprek met de mevrouw in het hospice in mijn achterhoofd zie ik: ik neem mijn leven zo vaak voor lief. Ik neem mijn gezondheid, mijn lichamelijke kracht zo vaak voor lief. Ik neem mijn geliefde en mijn kinderen zo vaak voor lief. Maar hier en nu kan ik ervoor kiezen ze met nieuwe ogen te zien. Me erover te verwonderen dat ze er zijn, daar dankbaar voor te zijn. Weer nieuwsgierig te zijn naar de mensen die ik al zo lang ken. Ik kan ervoor kiezen me te laten vertederen door het gesnater van eenden en het uitlopen van het groen nauwgezet te volgen. En natuurlijk te genieten van de kringen die de regendruppels in het water van de vijver maken.