Bij 1 Korintiërs 3:10-15
Voor sommige theologische concepten is er wel érg weinig bijbelse ondergrond. Neem zoiets als het vagevuur. De plek waar je heengaat als je bent gestorven, maar met een nog niet helemaal zuivere ziel. Het vuur zuivert je ziel van de laatste ongerechtigheden en als je schoon bent, mag je de hemel betreden. Wie op Wikipedia kijkt, ontdekt hoe weinig basis er is in de bijbelse verhalen voor dit idee. Ik heb er ook eigenlijk nooit veel mee gehad; deels uiteraard doordat ik een protestantse opvoeding heb genoten. Dat veranderde in een flits toen ik Op een andere planeet kunnen ze me redden van Lieke Marsman las.
Marsman beschrijft in dat boek hoe haar spirituele pad loopt nadat ze te horen heeft gekregen dat ze haar naderend levenseinde onder ogen moet zien. (Even voor de helderheid: ze is op dit moment 35 jaar oud.) Tot haar eigen verrassing opent iets in haar zich voor het christendom. Of moet ik schrijven: het christendom opent zich voor háár? Hoe dan ook, ze schrijft: ‘Er staat nogal wat op het spel in het christendom: geloven is grof gezegd het verschil tussen eeuwige verdoemenis in de hel of een toegangsticket tot de hemel. Hoewel ik veel troost vind in sommige Bijbelteksten, is dit de reden dat ik me nooit helemaal op deze vorm van geloof kan storten. Voort mij staat er alleen nu iets op het spel’ [cursivering van de auteur zelf].
Oeh, wat herkenbaar en wat schrijft ze het precies. Met geloof als verzekering van een toegangskaartje tot de hemel heb ik nooit veel opgehad. Ik voel: daar gaat het niet om. Tenminste, niet als je hemel definieert als een sfeer waar je naartoe gaat als je sterft – en zo interpreteert Marsman hemel hier. Nee – hemel en hel, dat zijn twee mogelijkheden die hier en nu voor je open liggen. Hemel – dat is leven in vrede, in waarheid. Hemel – dat is dat je ogen opengaan voor de schoonheid van het leven, van de aarde, van jezelf. De weg naar dat inzicht toe – en dat is het verwarrende – loopt vaak door de drek. Om werkelijk vrede te ervaren, moet je de onvrede in jezelf onder ogen zien en zich laten ont-wikkelen. Om de waarheid over jezelf te ontdekken, moet je onder ogen zien hoezeer je in onwaarheid leeft en je jezelf maar van alles voorspiegelt. Blijkbaar moet je eerst een hoop narigheid door voordat je de hemel in het nu kunt gaan ervaren.
En hier opende zich voor mij voor het eerst het concept vagevuur. Het idee dat je ergens doorheen moet dat pijn doet, dat iets wegbrandt, dat jóu wegbrandt, jouw buitenkant … Het idee dat je ergens doorheen moet dat je angst aanjaagt en waar je zelf nooit voor zou kiezen … Het idee dat je door het vuur heen moet en er gelouterd uit tevoorschijn komt … Het klópt. Het klopt met in ieder geval míjn ervaring. Alleen bevindt dat vagevuur zich niet ergens na mijn fysieke dood; het vagevuur bevindt zich op de grens van leven en Leven, hier en nu.
Het vagevuur bestaat. Dat is de pijn waar je doorheen moet als je de waarheid over jezelf onder ogen moet zien. Als je moet onderkennen dat jij net zo menselijk bent als ieder ander en dus blunders en uitglijders begaat, schade aanricht en anderen pijn bezorgt. En ook de hel bestaat. De hel, dat is het leven dat de pijn van deze loutering niet aandurft, de eigen missers niet wil zien en er dus voor kiest om toe te nemen in hardheid en oordeel. Hemel en hel – de keuze ligt voor je open, hier en nu.